Submit to Facebook

Samenvatting van het boek Homo Deus door Yuval Noah Harari

 

Vroeger stonden honger, ziekte en oorlog altijd bovenaan het probleemlijstje van de homo sapiens, Profeten en denkers dachten altijd dat dit een integraal deel uitmaakte van Gods kosmische plan of onze gebrekkige aard. De verlossing zou pas komen bij het einde der tijden. Deze problemen zijn echter door de mensheid opgelost of tot hanteerbare uitdagingen teruggebracht.

Als het toch nog ergens misgaat geven we niet God de schuld maar zetten een onderzoekscommissie in de beloven dat het de volgende keer beter zal gaan. In de eenentwintigste eeuw gaat de gemiddelde mens eerder door aan te grote porties fast-food dan aan droogte, ebola af aanslagen van Al-Qaida.

Maar wat gaan we nu met ons zelf aanvangen? We zijn als brandweermannen zonder vuur, en dokters zonder zieken op zoek naar de vraag wat zullen we gaan doen me alle kennis die de biotechnologie en informatietechnologie ons verschaft.

Nog even inzoomen op honger, ziekte en oorlog.

 

Honger

1694 in Beauvais sterft bijna de gehele bevolking door honger omdat de graanschuren volkomen leeg waren ten gevolge van slecht weer. 2,8 miljoen Fransen (15%) stierf tussen 1692 en 1694. De Zonnekoning Lodewijk de 16e vermaakte zich ondertussen met zijn maîtresses. De huidige hongersnoden worden meestal veroorzaakt door menselijke politiek en niet door natuurrampen. Als mensen in Soedan omkomen van de honger komt dat omdat de machthebber dat wil.

Er is nog wel honger in de wereld maar verhongeren komt nog maar zelden voor.

In Frankrijk lopen ook op dit moment nog 10% van de bevolking het risico op ondervoeding. Tijdens de rampzalige Grote Sprong Voorwaarts stierven in China tientallen miljoenen Chinezen maar sinds 1974 zijn honderden miljoenen Chinezen bevrijd van armoede en is het land voor het eerst vrij van hongersnood.

In 2014 hadden meer dan 2,1 miljard mensen overgewicht en 850 miljoen mensen waren ondervoed. De sterfte door obesitas is 3 maal zo groot als door honger of ondervoeding.

 

Ziekte

De beroemdste epidemie, de Zwarte Dood, begon omstreeks 1330 ergens in Oost- of Centraal-Azie. De op vlooien levende bacterie Yersinia pestis begon mensen te besmetten. In 20 jaar tijd had deze bacterie via ratten en vlooien de Atlantische kust bereikt. Hierna stierven tussen de 75 en 200 miljoen mensen, meer dan een kwart van de bevolking van Eurazië. De bevolking van Florence halveerde. Wij snappen dat gebedsbijeenkomsten en processies deze ziekte niet kan bestrijden maar in die tijd kon men zich niet voorstellen dat een vlo of een druppel water een armada aan dodelijke bacteriën kon bevatten.

Op 5 maart 1520 voer een klein Spaans flottielje van Cuba naar Mexico met aanboord een slaaf, Francisco de Eguía. Hij was besmet met het pokkenvirus. 10 dagen na aankomst in Cempoallan was het stadje een groot kerkhof. In september had het virus de poorten van de Aztekenhoofdstad Tenochtitlan bereikt met 250.000 inwoners en binnen 2 maanden was 1/3 hiervan dood.

Onder andere Kapitein Cook veroorzaakte een grote sterfte in Hawaï. Op 18 januari 1778 leefden er nog 500.000 mensen op Hawaï en in 1853 waren dat er nog maar 70.000 ten gevolge van griep, TBC, syfilis, tyfus en pokken.

In 1918 was in een paar maanden een derde van de totale wereldbevolking besmet met de Spaanse griep. Deze ziekte koste in nog geen jaar tijd tussen de 50 en 100 miljoen levens. In de 1e wereld oorlog stierven er 40 miljoen mensen.

Tot het begin van de  twintigste eeuw stierf ongeveer een derde van de kinderen voor het bereiken van de volwassen leeftijd. Dit is nu minder dan 5 procent en in de rijke landen onder de 1 procent.

Vaccinatie, antibiotica, betere hygiëne en medische infrastructuur zijn hiervan de oorzaak. Aan SARS zijn uiteindelijk minder dan 1000 mensen gestorven en de ebola uitbraak heeft aan 11.000 mensen het leven gekost.

In 2050 zullen we ongetwijfeld te maken krijgen met veel taaiere ziektekiemen door snellere verspreiding van mutaties en resistentie, maar de medische wetenschap zal ze hoogstwaarschijnlijk veel efficiënter te lijf kunnen gaan. Het nieuwe antibiotica Teixobactin zal waarschijnlijk een doorbraak betekenen in de strijd tegen zeer resistente ziektekiemen.

Nanorobots die door de bloedbaan navigeren om ziektekiemen en kankercellen te elimineren zullen in de nabije toekomst tot de dagelijkse behandelmethodes gaan behoren. Menselijk falen zal een grotere oorzaak van een uitbraak van een besmettelijke ziekte zijn en de goddelijke toorn of een onvermijdelijke natuurramp zullen niet beschouwd worden als de oorzaak van een grote epidemie.

 

Oorlog

Er worden steeds minder oorlogen gevoerd op de wereld. In het verleden werden de internationale betrekkingen geregeerd door de wet van de jungle. Twee in vrede levende staten kunnen altijd in een oorlog verzeild raken. In 1913 was er vrede tussen Frankrijk en Duitsland maar in 1914 waren ze in oorlog met elkaar.

Iedereen hield altijd rekening met een toekomstige oorlog.

In de 2e helft van de 20ste eeuw is deze wet eindelijk doorbroken of zelfs ingetrokken.

15 procent van de sterfgevallen in de eerste agrarische gemeenschappen werken veroorzaakt door geweld. In het begin van de 21ste eeuw is dit nog minder dan 1 procent. In 2012 stierven wereldwijd 56 miljoen mensen. 120.000 door oorlog, 500.000 door misdaad en 800.000 door zelfmoord en 1.500.000 door diabetes.

Regeringen, grote bedrijven en privé personen denken bij het plannen van hun toekomst niet meer dat een oorlog een erg waarschijnlijke gebeurtenis zal zijn.

De economie van goederen is veranderd in een economie van kennis. Olievelden kan je veroveren maar kennis niet. Oorlog is dus minder winstgevend geworden.

In 1998 veroverde Rwanda de coltanmijnen in Congo en verdiende jaarlijks 240 miljoen dollar aan deze voor de productie van mobiele telefoons noodzakelijke ertssoort. Maar China zal Sillicon Valley echt niet gaan overmeesteren want er zijn geen siliconen mijnen in Californie.

De Chinezen zijn gaan samenwerken met Apple en Microsoft en verdienen per dag meer hieraan dan de jaarlijkse winst die Rwanda maakt door de coltran mijnen leeg te roven.

Vrede is niet meer de tijdelijke afwezigheid van oorlog maar de onaannemelijkheid van een oorlog. En er zijn ook geen uitgebreide scenario’s meer voorhanden als er een oorlog uitbreekt tussen Brazilië en Uruguay.

Er zijn nog uitzonderingen hierop maar ze worden steeds schaarser. Er is geen garantie dat De Nieuwe Vrede voor altijd stand zal houden. Toekomstige technologische ontwikkelingen kunnen de weg bereiden voor nieuwe soorten oorlog. Cyberoorlogen met logische bommen kunnen landen en gebieden van stroom afsnijden of raffinaderijen opblazen.

Niet alleen de wet van de Jungle is doorbroken maar ook de wet van Tsjechov.

Als een pistool voorkomt in de eerste akte van een toneelstuk wordt dat onvermijdelijk worden afgevoerd in akte 3.

Maar de mensheid heeft geleerd om deze verleiding te weerstaan. Het pistool uit de eerste akte van De Koude oorlog is nooit afgevuurd.

 

Terrorisme

In het verleden werkte terrorisme door het verspreiden van angst en niet door het veroorzaken van significante materiële schade. In 2010 stierven 3 miljoen mensen aan obesitas en bijna 7700 werden gedood door terroristische aanslagen. Coca cola is een grotere bedreiging dan Al Qaida en de overdreven reactie op de angstaanjagende show van de terroristen is een grotere bedreiging voor onze veiligheid. De terrorist is de vlieg die in de oor van de stier vliegt om hem woest te maken zodat hij schade aanricht in de porseleinwinkel en probeert zo de wet van de jungle te herstellen.

Het eeuwige leven

Honger, ziekte en oorlog zijn dus nog niet verdwenen uit deze wereld maar het zijn hanteerbare uitdagingen geworden. We moeten leren om ze niet als onoplosbare problemen te blijven zien om zo het defaitistische wereld beeld te laten verdwijnen.

De boodschap van hoop en verantwoordelijkheid voor onze toekomst moet er voor zorgen dat de hoeveelheid leed in de wereld verminderd.

Maar de geschiedenis tolereert geen vacuüm. Dus iets anders zal de menselijke agenda gaan beheersen als honger, ziekte en oorlog hem minder hoeft bezig te houden.

De belangrijkste punten op de menselijke agenda moeten nu zijn:

Beschermen van de planeet tegen de gevaren die zijn ontstaan door onze eigen macht. Vervuiling, klimaatveranderingen zullen hoger op de agenda moeten komen dan economische groei om rampen te vermijden.

Wat gaan wetenschappers, investeerders, bankiers en presidenten doen als honger, ziekte en oorlogen de wereld uit zijn? Gedichten schrijven?

Nee het streven naar onsterfelijkheid, geluk en goddelijkheid zullen de agenda’s gaan vullen. Homo sapiens zal worden geüpgraded tot Homo Deus.

Het recht op leven, en een heel lang leven ligt al vast in de Universele verklaring van de rechten van de Mens. Dus de door is een inbreuk op dit recht en een misdaad tegen de mensheid.

Volgens oude godsdiensten ligt de zin van ons bestaan besloten in het leven na de dood en zien zij de dood als iets positiefs. De moderne wetenschap en moderne cultuur kijken hier toch heel anders tegenaan. De dood is een technisch probleem dat moet worden opgelost. Mensen sterven door de technische gevolgen van ten gevolge van andere technische problemen. De oplossing hiervoor ligt niet bij de wederkeer van Christus maar bij een paar nerds in een laboratorium.

De diagnose is altijd een ziekte en niet: “u hebt de dood”. Zelfs dood door ongelukken, oorlogen of natuurrampen zijn technische mankementen die hadden moeten zijn opgelost zodat de door voorkomen had kunnen worden.

Er zit geen houdbaarheidsdatum op het recht van leven. In 2012 werd Ray Kurzweil directeur bij Google Calico, dat zich richt op het oplossen van de dood. Bill Maris, een onsterfelijkheiddenker is aangesteld als hoofd van Google Ventures. Zijn uitspraak “leven is beter dan sterven” is het antwoord op de vraag waarom willen we de strijd tegen de door winnen. De allerrijkste mensen op deze aarde zullen als eerste de onsterfelijkheid kunnen gaan “kopen” maar razendsnelle ontwikkelingen zullen ook voor minder vermogenden snel tot het normale arsenaal aan producten  worden toegevoegd waaraan zij hun geld kunnen gaan besteden. Kurzweil en de Grey verwachten dat iedereen met een gezond lichaam en een gezonde bankrekening in 2050 een serieuze kans heeft om onsterfelijk te worden. Ze zijn echter niet onsterfelijk maar amortaal. een ongeluk kan nog steeds dodelijk zijn.

Het zullen wel de meest angstige mensen zijn op deze wereld, gevaarlijke dingen zoals bergbeklimmen en de straat over steken zullen voor hen die onsterfelijk zijn geworden als veel te risicovol worden gezien.

In de 20ste eeuw is de levensverwachting bijna verdubbeld van 40 tot ruim 70 jaar. In de 21ste eeuw zouden we die leeftijd nog een keer kunnen verdubbelen tot 150. De samenleving zou ondanks dat het nog geen onsterfelijkheid is wel drastisch veranderen. Familiestructuren zullen wijzigen. Is degene waarmee je trouwt op je 35ste nog steeds de enige ware als je 115 bent en nog 35 jaar te gaan hebt?

Zelfs katholieke fundamentalisten zullen tegen een 110 jarige huwelijk gaan opzien.

De opvoeding van kinderen wordt een steeds kortere periode in een mensenleven waardoor de ouder-kindrelaties ook zullen wijzigen.

Carrières worden in plaats van 40 jaar wellicht meer dan 100 jaar en dat in een tijd waarin alles steeds sneller verouderd en veranderd.

Max Plank zei dat bij elke begrafenis de wetenschap weer een stukje verder komt. Nieuwe theorieën en kennis krijgt vaak pas een kans als de voorgangers plaats hebben gemaakt. Ook de leiders dan de wereld worden steeds ouder met alle misschien pijnlijke gevolgen van dien.

Het is niet makkelijk te leven in de wetenschap dat je door zal gaan, maar het is nog erger om in onsterfelijkheid te geloven en ongelijk te krijgen.

Galei werd 77 jaar, Newton 84 en Michelangelo zelfs 88, zonder hulp van antibiotica, vaccinaties of orgaantransplantaties. Dus ook toen werden sommige mensen al heel oud.

De moderne geneeskunde heeft ons met name behoed voor prematuur overlijden en ons de kans gegeven om allemaal ouder te worden.

Om 150 of ouder te worden zal de medische wetenschap de meest basale structuren en processen in het menselijk lichaam moet ombouwen en ontdekken hoe organen en weefsels kunnen worden geregenereerd. Of we daar in het jaar 2100 al toe in staat zijn valt nog te bezien.

Zelfs als we de onsterfelijkheid zelf niet meer mee zullen maken kunnen we wel verwachten dat de strijd tegen de dood het grote project van de komende eeuw zal gaan worden. De markt voor verjongingskuren, en de mogelijke om als je 50 bent je weer zo te voelen als toen je 25 was, is eindeloos. En de angst voor de dood zal de oorlog tegen de dood altijd blijven voeden. Onze artistieke creativiteit, ons politiek engagement en onze religieuze vroomheid komen voor een groot deel voort uit de angst voor de dood en het verlangen naar een eeuwige roem.

Ook Woody Allen zou liever doorleven in zijn appartement dan onsterfelijk worden door zijn werk. Zodra de wetenschap serieus vooruitgang boek en deze inspanningen met succes worden bekroond zullen er zeker politieke conflicten volgen. Bij de strijd om de eeuwige jeugd zullen de oorlogen en conflicten uit het verleden een flets voorspel blijken te zijn. 

 

Het recht op geluk

Epicurus zei het al: “aanbidden van goeden is tijdverspilling, er is geen leven na de dood en het enige doel in het leven is gelukkig zijn”. De oude Grieken verwierpen het epicurisme maar tegenwoordig is het ons standaarddenkbeeld.

Wie wil er eeuwig leven in een onophoudelijke ellendige wereld? Van een persoonlijk doel is het een collectief project geworden. Jememy Bentham verklaarde aan het einde van de 18e eeuw dat het hoogste goed ‘de grootste hoeveelheid geluk voor het grootste aantal mensen is’ en dat het enige eerzame doel van de staat, de markt en wetenschap bestaat uit het verhogen van dat geluk.

In de 19e en 20ste  eeuw hebben regeringen, bedrijven en laboratoria dit idee van Bentham gebruikt om concrete doelen te stellen. Grootte van het grondgebied, aantal inwoners, groei van het nationaal product maar ook de welzijnssystemen in de gezondheidszorg en onderwijs waren meer gericht op het versterken van de staat dan op het bevorderen van het individuele welzijn. Scholen werden opgericht om voldoende mensen op te leiden om de natie te kunnen dienen als kantoorbeamten, leraren en technici en een moderen economie op te bouwen en natuurlijk om belasting te betalen. Gezondheidszorg werd gezien als noodzaak. Het land had  gezonde soldaten, arbeiders en vrouwen nodig die nog meer soldaten en arbeiders konden baren die ’s ochtends om 8 uur gezond op hun werk konden verschijnen.

Otto von Bismarck stelde het staatspensioen in om burgers aan het land te verbinden en niet perse om hun persoonlijke situatie te verbeteren.

In 1776 benoemden de fouding fathers drie onvervreembare mensenrechten: het najagen van geluk, het recht op leven en het recht op vrijheid.

De laatste jaren worden de iedeen van Betham meer serieus genomen en vinden we dat de staat er is om ons te dienen en niet andersom. Het recht om te streven naar geluk wordt steeds meer het recht op geluk.

Het bruto nationaal product wordt langzaamerhand vervangen door het bruto nationaal geluk. Het blijkt dat Costaricanen met een BNP van 14.000 dollar per persoon veel gelukkiger zijn dan Singaporezen met een BNP van 56.000 dollar.

Epicurus waarschuwde ons al dat gelukkig zijn hard werken is maar dat materieel gewin niet voldoende is. Het zelfmoordcijfer in rijke landen is veel hoger dan in traditonele armere samenlevingen. In Peru, Guatemale en Albanie 1 zelfmoord per 100.000 inwoners en in Zwitserland, Frankrijk en Japan 25 per 100.000 inwoners.

In 1985 pleegde in Zuid Korea 9 op de 100.000 inwoners zelfmoord en op dit moment zijn het er al 30 terwijl het land een betrekkelijk stabiel democrtisch regime hebben en de burgers tot de best opgeleide ter wereld behoren.

 

De nieuwe goden

 

LAATSTE PAGINA’s uit HOMO DEUS

De problemen op korte termijn

  • Het midden oosten
  • Vluchtelingencrisis in Europa
  • Stagnatie Chinese economie
  • Conflict met Noord-Korea

De problemen op middellange termijn

  • Opwarming van de aarde
  • Ongelijkheid op de arbeidsmarkt

De problemen die van belang zijn op lange termijn

  • De wetenschap koerst op een allesomvattend dogma af, dat zet dat organismen algoritmen zijn en dat het leven dataverwerking is
  • Intelligentie wordt losgekoppeld van bewustzijn
  • Niet-bewuste, maar hyperintelligente algoritmen zullen ons spoedig misschien wel beter kennen dan we onszelf kennen.

De vragen die overblijven:

  • Zijn organismen echt alleen maar algoritmen en is het leven echt alleen maar dataverwerking?
  • Wat is waardevoller: intelligentie of bewustzijn?
  • Wat gebeurt er met de maatschappij, de politiek en het dagelijks leven als niet-bewuste, maar hyperintelligente algoritmen ons beter kennen dan we onszelf kennen?